AI Act dla firm - obowiązki, role i harmonogram stosowania po zmianach z 2026 r.

AI Act to unijne rozporządzenie, które działa w Polsce bezpośrednio - bez przepisywania do ustawy. Polska ustawa reguluje to, co rozporządzenie zostawia państwom - m.in. organ nadzoru, kontrole, postępowanie, kary i notyfikację jednostek oceniających zgodność. Dla firmy oznacza to dwa źródła, które trzeba czytać razem.

W 2026 r. harmonogram AI Act się zmienił: rozporządzenie (UE) 2026/1744, nazywane aktem zbiorczym prawa cyfrowego dotyczącym AI, przesunęło terminy dla systemów wysokiego ryzyka i dodało nowe zakazy. Poniżej zestawiamy terminy po tych zmianach, wyjaśniamy role i kategorie ryzyka oraz podpowiadamy, od czego zacząć. Stan prawny na: 19 października 2026 r.

AI Act w skrócie: co reguluje i kogo dotyczy

Rozporządzenie dotyczy systemów AI, czyli systemów maszynowych działających z różnym poziomem autonomii, które z otrzymanych danych wejściowych wnioskują, jak generować wyniki - predykcje, treści, zalecenia lub decyzje mogące wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne (art. 3 pkt 1 AI Act). Czat odpowiadający klientom, model oceniający wnioski kredytowe albo narzędzie szeregujące CV spełniają tę definicję; zwykły system ERP bez takich funkcji - zwykle nie.

Obowiązki zależą od dwóch zmiennych: roli firmy wobec systemu i kategorii ryzyka, do której system należy. Osobny rozdział dotyczy modeli AI ogólnego przeznaczenia - obciąża głównie dostawców tych modeli, a nie firmy, które z nich korzystają.

Harmonogram AI Act po zmianach z 2026 r.

Terminy wynikają z art. 113 AI Act, zmienionego rozporządzeniem (UE) 2026/1744, oraz z przepisów przejściowych art. 111. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 z dnia 8 lipca 2026 r. (akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI) zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE 24 lipca 2026 r. (Dz.Urz. UE L 2026/1744) i weszło w życie 27 lipca 2026 r. Przyjęto je na wniosek Komisji Europejskiej COM(2025) 836; Parlament Europejski zajął stanowisko 16 czerwca 2026 r., a Rada podjęła decyzję 29 czerwca 2026 r. Tekst skonsolidowany AI Act uwzględnia te zmiany w brzmieniu od 27 lipca 2026 r.

Na 19 października 2026 r. AI Act Service Desk Komisji Europejskiej opiera się na tekście skonsolidowanym z 27 lipca 2026 r. i nie wskazuje późniejszych zmian. Jeśli Twoja decyzja zależy od konkretnej daty, sprawdź aktualny tekst skonsolidowany w EUR-Lex.

Dostawca czy podmiot stosujący: jaka jest rola Twojej firmy

Dostawcą jest podmiot, który rozwija system AI lub model AI ogólnego przeznaczenia albo zleca jego rozwój i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym - odpłatnie albo nieodpłatnie (art. 3 pkt 3 AI Act). Podmiotem stosującym jest ten, kto wykorzystuje system AI, nad którym sprawuje kontrolę, poza osobistą działalnością pozazawodową (art. 3 pkt 4 AI Act). O roli nie decyduje to, kto korzysta z systemu - pracownicy czy klienci - tylko to, czy firma używa gotowego systemu kupionego od dostawcy, czy rozwija albo zleca rozwój własnego systemu i pod własną nazwą wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku. Oddanie do użytku obejmuje też dostarczenie systemu do użytku własnego w Unii (art. 3 pkt 11 AI Act). Firma, która zamówiła czat u wykonawcy i uruchomiła go pod własną nazwą tylko dla pracowników, może więc być jego dostawcą i zarazem podmiotem stosującym. Ta sama firma bywa podmiotem stosującym wielu kupionych systemów i dostawcą tych, które zbudowała lub zamówiła i uruchomiła pod własną nazwą.

Rola może się też zmienić w trakcie. Dystrybutora, importera, podmiot stosujący albo inną stronę trzecią uznaje się za dostawcę systemu AI wysokiego ryzyka i obejmuje obowiązkami dostawcy z art. 16, gdy w systemie AI wysokiego ryzyka już wprowadzonym do obrotu lub oddanym do użytku umieszcza swoją nazwę lub znak towarowy (lit. a) albo dokonuje istotnej zmiany, po której system pozostaje systemem wysokiego ryzyka (lit. b), a także gdy zmienia przeznaczenie systemu AI - w tym systemu AI ogólnego przeznaczenia - który nie był zaklasyfikowany jako system wysokiego ryzyka i został już wprowadzony do obrotu lub oddany do użytku, tak że staje się on systemem wysokiego ryzyka (lit. c; art. 25 ust. 1 AI Act). Art. 25 dotyczy więc systemu, który ktoś już wprowadził do obrotu lub oddał do użytku. Firma, która na modelu językowym buduje własny system i oddaje go do użytku pod własną nazwą, jest jego dostawcą wprost z art. 3 pkt 3.

Przykłady są uproszczone - rola zależy od faktów i umów. Dlatego przy każdym wdrożeniu AI warto zapisać w umowie z wykonawcą, kto jest dostawcą systemu i kto przygotowuje dokumentację.

Kategorie ryzyka w AI Act

Praktyki zakazane: lista z art. 5

Zakazy dotyczą zarówno dostawców, jak i podmiotów stosujących. Art. 5 ust. 1 zakazuje m.in. systemów AI, które:

• stosują techniki podprogowe albo celowe techniki manipulacyjne lub wprowadzające w błąd, których celem lub skutkiem jest znacząca zmiana zachowania człowieka w sposób wyrządzający lub mogący wyrządzić poważną szkodę (lit. a),
• wykorzystują słabości osób lub grup ze względu na wiek, niepełnosprawność albo szczególną sytuację społeczną lub ekonomiczną, gdy celem lub skutkiem jest znacząca zmiana ich zachowania w sposób wyrządzający lub mogący z uzasadnionym prawdopodobieństwem wyrządzić poważną szkodę (lit. b),
• oceniają lub klasyfikują ludzi na podstawie zachowania społecznego lub cech osobistych albo cech osobowości, gdy taki scoring społeczny prowadzi do krzywdzącego lub niekorzystnego traktowania w kontekstach niezwiązanych z tymi, w których zebrano dane, lub do traktowania nieuzasadnionego albo nieproporcjonalnego do zachowania społecznego lub jego wagi (scoring społeczny, lit. c),
• przewidują ryzyko popełnienia przestępstwa wyłącznie na podstawie profilowania lub cech osobowości (lit. d),
• tworzą lub rozbudowują bazy rozpoznawania twarzy przez nieukierunkowane pozyskiwanie wizerunków (lit. e),
• wyciągają wnioski o emocjach osób w miejscu pracy i w instytucjach edukacyjnych - poza względami medycznymi i bezpieczeństwa (lit. f),
• kategoryzują ludzi biometrycznie w celu wywnioskowania m.in. rasy, poglądów politycznych, przekonań religijnych lub orientacji seksualnej (lit. g),
• służą zdalnej identyfikacji biometrycznej w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej do ścigania przestępstw - poza wąskimi wyjątkami (lit. h).

Od 2 grudnia 2026 r. zakazane są także systemy AI, które generują realistyczne obrazy, materiały wideo, materiały dźwiękowe lub podobne materiały przedstawiające intymne części ciała możliwej do zidentyfikowania osoby albo taką osobę podczas czynności o charakterze jednoznacznie seksualnym - lub manipulują takimi materiałami - bez jej dobrowolnej, konkretnej, świadomej, jednoznacznej i wyraźnej zgody (lit. ba), oraz systemy, które generują materiały lub przedstawienia w rozumieniu art. 2 lit. c i e dyrektywy 2011/93/UE (pornografia dziecięca i przedstawienie pornograficzne) oraz manipulują nimi - z wyjątkiem sytuacji, w których na mocy prawa krajowego ma zastosowanie okoliczność wyłączająca bezprawność (lit. bb). Wprowadzenie do obrotu lub oddanie do użytku takiego systemu jest zakazane wyłącznie w dwóch przypadkach. Pierwszy: takie generowanie lub manipulowanie jest zamierzonym celem systemu. Drugi: projektowanie, trenowanie, architektura, zdolności lub funkcje systemu skierowane do użytkownika sprawiają, że jest ono racjonalnie przewidywalnym i odtwarzalnym wynikiem, niewymagającym znaczących modyfikacji technicznych, a system nie ma racjonalnych i odpowiednich technicznych środków bezpieczeństwa ani innych zabezpieczeń, które niezawodnie by temu zapobiegały (z uwzględnieniem racjonalnie przewidywalnego niewłaściwego wykorzystania) i korygowały zaobserwowane lub zgłoszone niewłaściwe wykorzystanie. Wykorzystanie takiego systemu jest zakazane wyłącznie wtedy, gdy podmiot stosujący używa go do generowania takich materiałów lub manipulowania nimi (art. 5 ust. 1a).

Systemy wysokiego ryzyka: obszary i obowiązki podmiotu stosującego

System jest systemem wysokiego ryzyka, gdy jest przeznaczony do wykorzystania jako związany z bezpieczeństwem element produktu objętego unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym wymienionym w załączniku I albo sam jest takim produktem, a produkt podlega ocenie zgodności przez stronę trzecią (art. 6 ust. 1), albo gdy należy do obszarów z załącznika III (art. 6 ust. 2). Załącznik III obejmuje osiem obszarów:

• biometrię - w zakresie dopuszczonym przez prawo,
• infrastrukturę krytyczną,
• kształcenie i szkolenie zawodowe,
• zatrudnienie i zarządzanie pracownikami - m.in. rekrutację, selekcję kandydatów, decyzje o awansie i rozwiązaniu stosunku pracy, monitorowanie wyników,
• dostęp do podstawowych usług prywatnych i publicznych - m.in. ocenę zdolności kredytowej (bez wykrywania oszustw finansowych) oraz ocenę ryzyka i ustalanie cen w odniesieniu do osób fizycznych w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych,
• ściganie przestępstw,
• migrację, azyl i kontrolę granic,
• sprawowanie wymiaru sprawiedliwości i procesy demokratyczne.

System z obszaru załącznika III nie jest systemem wysokiego ryzyka, jeśli nie stwarza znaczącego ryzyka szkody dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych osób fizycznych, w tym nie wpływa znacząco na wynik procesu decyzyjnego. Musi przy tym spełniać którykolwiek z czterech warunków z art. 6 ust. 3 - np. być przeznaczony do wykonywania wąsko określonego zadania proceduralnego albo zadań przygotowawczych w kontekście oceny istotnej dla przypadków wykorzystania z załącznika III. Wyjątek nie działa, gdy system profiluje osoby fizyczne. Dostawca, który uznaje, że system z załącznika III nie jest systemem wysokiego ryzyka, dokumentuje ocenę przed wprowadzeniem go do obrotu lub oddaniem do użytku i podlega obowiązkowi rejestracji z art. 49 ust. 2 (art. 6 ust. 3 i 4 AI Act).

Obowiązki podmiotu stosującego system wysokiego ryzyka (art. 26 i 27)

Podmiot stosujący system wysokiego ryzyka musi m.in. (art. 26 AI Act):

• podjąć środki techniczne i organizacyjne, by używać systemu zgodnie z instrukcją obsługi (ust. 1),
• powierzyć sprawowanie nadzoru ze strony człowieka osobom, które mają niezbędne kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia (ust. 2),
• dbać, by dane wejściowe, nad którymi ma kontrolę, były adekwatne i wystarczająco reprezentatywne (ust. 4),
• monitorować działanie systemu, zgłaszać ryzyka i poważne incydenty, a w razie ryzyka zawiesić wykorzystywanie systemu (ust. 5),
• przechowywać generowane automatycznie rejestry zdarzeń (logi), które są pod jego kontrolą, co najmniej przez sześć miesięcy, o ile inne przepisy nie stanowią inaczej (ust. 6),
• jako pracodawca - poinformować przedstawicieli pracowników i pracowników, zanim system zacznie działać w miejscu pracy (ust. 7),
• poinformować osoby, wobec których system z załącznika III podejmuje decyzje lub w nich pomaga (ust. 11).

Przed wdrożeniem systemu wysokiego ryzyka z załącznika III (poza obszarem infrastruktury krytycznej) ocenę skutków dla praw podstawowych przeprowadzają podmioty prawa publicznego i podmioty prywatne świadczące usługi publiczne. Ten sam obowiązek mają wszystkie podmioty stosujące systemy do oceny zdolności kredytowej oraz do oceny ryzyka i ustalania cen w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych (załącznik III pkt 5 lit. b i c). Jeśli część obowiązków spełnia już ocena skutków dla ochrony danych z art. 35 RODO, można się do niej odwołać (art. 27 ust. 1 i 4 AI Act).

Obowiązki przejrzystości (art. 50) - stosowane od 2 sierpnia 2026 r.

• Rozmowa z AI. Dostawca zapewnia, by system przeznaczony do wchodzenia w bezpośrednią interakcję z ludźmi był zaprojektowany tak, aby osoby były informowane, że prowadzą interakcję z systemem AI, chyba że jest to oczywiste (ust. 1).
• Treści syntetyczne. Dostawca systemu generującego dźwięk, obraz, wideo lub tekst zapewnia, by wyniki były oznakowane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i wykrywalne jako sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane - z wyjątkami, m.in. gdy system pełni funkcję wspomagającą w zakresie standardowej edycji (ust. 2). Dla systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. termin dostosowania to 2 grudnia 2026 r. (art. 111 ust. 4). Ten przepis przejściowy mówi tylko o wprowadzeniu do obrotu, a nie o oddaniu do użytku - nie wymienia więc np. systemu oddanego do użytku przed tą datą wyłącznie na własny użytek firmy.
• Rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna. Podmiot stosujący informuje osoby o działaniu systemu (ust. 3).
• Deepfake i teksty o sprawach leżących w interesie publicznym. Podmiot stosujący ujawnia, że treści deepfake (obrazy, dźwięk, wideo) oraz teksty publikowane w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym zostały sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane. Przepis o deepfake’ach nie wiąże tego obowiązku z publikacją; przy tekstach wyjątkiem są treści poddane weryfikacji przez człowieka lub kontroli redakcyjnej, za których publikację odpowiedzialność redakcyjną ponosi osoba fizyczna lub prawna (ust. 4).
• Forma informacji. W jasny i wyraźny sposób, najpóźniej w momencie pierwszej interakcji lub pierwszego stosowania (ust. 5).

Kompetencje w zakresie AI (art. 4) po zmianie

Art. 4 stosuje się od 2 lutego 2025 r., ale rozporządzenie (UE) 2026/1744 zmieniło jego brzmienie od 27 lipca 2026 r. Wcześniej przepis wymagał środków w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI. W nowym brzmieniu dostawcy i podmioty stosujące mają podejmować środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI wśród swojego personelu i innych osób zajmujących się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w ich imieniu - z uwzględnieniem ich wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i wyszkolenia oraz kontekstu użycia. Przepis wprost zastrzega, że nie oznacza to obowiązku zapewnienia, by poszczególne osoby osiągnęły określony poziom kompetencji (art. 4 ust. 1). Komisja Europejska i państwa członkowskie mają wspierać firmy, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), a Komisja Europejska - publikować praktyczne przykłady (art. 4 ust. 2).

W praktyce dobrym punktem wyjścia jest program dopasowany do ról: inne szkolenie dla osób, które tylko korzystają z czatu, inne dla zespołu, który konfiguruje system wysokiego ryzyka. Przepis nie wymienia formy dowodu, ale łatwiej wykazać podjęte środki, gdy firma ma spis szkoleń, zasady użycia AI i listę uczestników.

Kary za naruszenie AI Act

Od 28 października 2026 r. karę w Polsce nakłada w drodze decyzji Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), w przypadkach i wysokości określonych w rozporządzeniu (art. 104 ust. 1 ustawy o systemach sztucznej inteligencji). Kwoty w euro przelicza się na złote według średniego kursu NBP z 28 stycznia danego roku (art. 104 ust. 4).

Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji

Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 27 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1003) i co do zasady obowiązuje od 11 sierpnia 2026 r. Określa m.in. organizację nadzoru nad rynkiem systemów AI, postępowanie w sprawie naruszeń, akredytację i notyfikację jednostek oceniających zgodność, działania wspierające rozwój AI i zasady nakładania kar (art. 1). Organem nadzoru rynku i pojedynczym punktem kontaktowym jest KRiBSI (art. 5 ust. 1 i 2).

Opinia indywidualna: jak zapytać organ o swoją sprawę

Od 28 października 2026 r. podmiot obowiązany do stosowania AI Act i ustawy albo planujący działania, które go nimi obejmą, może poprosić KRiBSI o opinię indywidualną w sprawie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego (art. 9). Najważniejsze zasady:

• opłata za wniosek wynosi 150 zł (art. 11 ust. 1),
• KRiBSI wydaje opinię w ciągu 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych - 60 dni (art. 12 ust. 1),
• brak opinii w terminie oznacza opinię zgodną ze stanowiskiem przedstawionym we wniosku (art. 12 ust. 3),
• opinia wiąże KRiBSI i inne organy w zakresie danej sprawy (art. 13 ust. 1), a zastosowanie się do niej przed zmianą lub uchyleniem nie może szkodzić wnioskodawcy (art. 15 ust. 5),
• opinie i wyjaśnienia są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej KRiBSI po anonimizacji i usunięciu tajemnic prawnie chronionych (art. 17 ust. 1).

Co firma powinna zrobić teraz

1. Spis systemów AI. Wszystkie narzędzia i funkcje AI w firmie - także te, z których pracownicy korzystają bez zgody działu IT, i funkcje AI w kupionym oprogramowaniu.
2. Rola i kategoria. Dla każdego systemu: czy firma jest dostawcą, czy podmiotem stosującym, czy system dotyka praktyk zakazanych, obszarów z załącznika III albo obowiązków z art. 50.
3. Kompetencje personelu. Program szkoleń dopasowany do ról, zasady użycia AI i lista uczestników - jako środki wspierające kompetencje z art. 4.
4. Przejrzystość. Własne czaty i asystenci - dla klientów i dla pracowników - informują o interakcji z AI od 2 sierpnia 2026 r., chyba że jest to oczywiste; oznakowanie generowanych treści w systemach wprowadzonych do obrotu przed tą datą - do 2 grudnia 2026 r.
5. Wysokie ryzyko do grudnia 2027 r. Instrukcje obsługi od dostawców, nadzór ze strony człowieka, jakość danych wejściowych, rejestry zdarzeń (logi) przez co najmniej sześć miesięcy, informacja dla pracowników i osób, których dotyczą decyzje (art. 26), a także ocena skutków dla praw podstawowych tam, gdzie wymaga jej art. 27.
6. Umowy i testy. Zapis w umowach, kto jest dostawcą i kto przygotowuje dokumentację, oraz test bezpieczeństwa aplikacji z AI przed startem.

Warto też śledzić opinie indywidualne i wyjaśnienia publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej KRiBSI (przepisy o nich obowiązują od 28 października 2026 r.).

Jak pomagamy

Innovix to software house i zespół bezpieczeństwa IT z Wrocławia, pracujący z firmami z całej Polski. Budujemy systemy AI - od asystentów na dokumentach firmy po automatyzację dokumentów - i projektujemy je z myślą o AI Act: informacja o interakcji z AI (art. 50), kontrola człowieka tam, gdzie decyzja ma skutki, logi do audytu i dokumentacja pochodzenia modeli. Rolę i kategorię systemu ustalamy razem z Twoim działem prawnym na etapie discovery. Aplikacje z modelami językowymi testujemy według OWASP w ramach testów bezpieczeństwa aplikacji LLM. Szerzej o naszym podejściu do AI piszemy na stronie wdrożenie AI w firmie, a o czatach dla pracowników - w artykule Prywatny ChatGPT dla firmy.